Ubrania oddane do kontenera na używaną odzież często mają przed sobą długą drogę. Europejska Agencja Środowiska opisała w opracowaniu z 27 lutego 2023 roku, ile używanych tekstyliów wyjeżdża z Unii Europejskiej, dokąd trafiają i dlaczego nikt nie wie na pewno, co dzieje się z nimi na miejscu. Dane sięgają 2019 roku, ale pokazują skalę zjawiska — a na końcu możesz sprawdzić, czy wiesz, dokąd jadą stare ubrania.
Europejska Agencja Środowiska, w skrócie EEA, opublikowała 27 lutego 2023 roku krótkie opracowanie o eksporcie używanych tekstyliów z Unii Europejskiej. Opiera się ono na danych handlowych z lat 2000–2019. Autorzy podkreślają, że przekazywanie ubrań często postrzega się jako dar dla potrzebujących, a w rzeczywistości jest to wyspecjalizowany, światowy łańcuch handlu towarem.
W 2000 roku z Unii wyjechało nieco ponad 550 tysięcy ton używanych tekstyliów. W 2019 roku było to już prawie 1,7 miliona ton. EEA przelicza to na 3,8 kilograma na jednego mieszkańca w 2019 roku, co odpowiada mniej więcej jednej czwartej tekstyliów, które przeciętny mieszkaniec Unii zużywa w ciągu roku.
Zmieniał się też układ sił na świecie. W 2019 roku Azja (37 proc.) wyeksportowała więcej używanej odzieży niż Unia (33 proc.). Wartość handlu nie rosła tak szybko jak jego waga: średnia cena spadła do około 0,57 euro za kilogram w 2019 roku.
Opracowanie podaje podział eksportu na regiony w 2019 roku:
Jeszcze niedawno proporcje wyglądały inaczej. Przez większość badanego okresu Afryka odbierała ponad 60 proc. eksportu, a Azja w 2000 roku tylko 26 proc. Wśród pojedynczych krajów Pakistan awansował z ósmego miejsca w 2000 roku na pierwsze w 2010 roku i utrzymał je w 2019 roku. Zjednoczone Emiraty Arabskie w 2010 roku były na siódmym miejscu, a w 2019 roku na drugim.
Według EEA Niemcy, Polska i Holandia pełnią rolę ośrodków importu i eksportu używanych tekstyliów z Unii. Duża część trafia za granicę nieposortowana, w partiach nazywanych „originals”, w których obok dobrych rzeczy mogą znaleźć się takie, których nie da się już nosić. Kody celne nie pozwalają wyraźnie odróżnić tego, co nadaje się do ponownego użycia, od tego, co nie.
W Afryce popyt na tanią używaną odzież jest duży, ale rzeczy nieprzydatne trafiają na otwarte wysypiska i do nieformalnych strumieni odpadów. EEA odnotowuje, że kilka krajów afrykańskich debatowało o zakazie importu używanych tekstyliów. W Azji tekstylia są przerabiane na przykład na szmaty przemysłowe lub wypełnienia, wysyłane dalej albo trafiają do ogólnych odpadów.
Agencja sama zaznacza, że wiedza o dalszych losach ubrań jest niepełna. Opracowanie wymienia kilka luk:
EEA przypomina, że w krajach Unii obowiązek zbierania tekstyliów jako osobnej frakcji odpadów ma obowiązywać do 2025 roku, co może jeszcze zwiększyć ilość zbieranych ubrań. Opracowanie wspomina też, że Komisja Europejska rozważa stworzenie unijnych kryteriów odróżniających prawdziwą odzież używaną od odpadów.
Z Unii wyjeżdża coraz więcej używanych ubrań: w 2019 roku prawie 1,7 miliona ton, głównie do Afryki i Azji. Część z nich dostaje drugie życie, ale EEA zaznacza, że nikt nie zna dokładnej skali ponownego użycia, a rzeczy nienadające się do noszenia mogą zalegać na wysypiskach. Dla czytelnika to dobry powód, by pytać nie tylko, co zrobić ze starym swetrem, ale też, dokąd naprawdę trafia.
Źródło: Europejska Agencja Środowiska (EEA), „EU exports of used textiles in Europe’s circular economy”, 27 lutego 2023 roku, licencja CC BY 4.0.
5 pytań · minuta
